Exhibit of Greek Surrealist Paintings in Chania/ Έλληνες σουρεαλιστές στη Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων

Even 24 hours after viewing the marvelous exhibit “Beyond the Real” at the Chania Municipal Art Gallery, I’m still daydreaming of a world with shining, stark marble cliffs and invisible floors that support me as I walk.

The paintings of Nikos Engonopoulos (1907-1985) welcome us and draw us into the gallery with their rich, vivid colors. We puzzle and smile at his sleek human forms reminiscent of the ancient Cycladic sculptures. Then there is a bit of confusion due to the incongruity of the objects with which the humans are occupied. But when we open our minds and realize the whole painting and its details are telling us a personal story we feel satisfied.

The Engonopoulos’ painting on the exhibits poster for example, told me a story about Achilles and his reluctance to leave boyish play behind to go to war. He isn’t holding a spear but relaxing against a boat oar with his boat and the sea beckoning him in the background.

The protagonists of his paintings are famous Greeks such as Solon. As we view Engonopoulos’ paintings we understand, perhaps only subconsciously, the mythical impact ancient Greek history still has on modern times.

Antonio Mayo Painting

The paintings of Antonio Mayo (1905-1990) however demonstrate the effect of the Metaphysical School of Painting on some of the surrealists. His human subjects find themselves in more intimate settings of a fourth dimension or soundless whispers. His paintings representing the grace of creation are beautiful and subtle.

Six artists are represented from the generation of 1967 to 1974. Each have a unique presentation yet each are united by references to Greece in their paintings. The artists move us through three realms of the state of mind ... our inner, our daily and farther into an outer realm. Some do so with layers of objects that seem to have no relationship at first glance. Others physically manipulate their canvas and frame.

Many of the paintings of George Derpapas are icons from a time when ancient Greek spirituality is disintegrating and the Byzantine order is exerting its power. Some tell stories of earth’s deserts and a universe of the future coming face to face.

And lastly I mention the artist Theofilos Katsipanos whose fearful surrealistic images show no regard for boundaries.

This is a fun exhibit to view with friends to share impressions of each of the paintings. I hope you will be able to visit “Beyond the Reality” this summer.


Έργα Ελλήνων σουρεαλιστών ζωγράφων παρουσιάζει από την Παρασκευή 29 Μαΐου έως και τις 21 Αυγούστου η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων στην έκθεση ζωγραφικής με τίτλο «Πέρα από το Πραγματικό: Απόηχοι του σουρεαλισμού στην Ελλάδα».

Περιλαμβάνονται έργα των Νίκου Εγγονόπουλου, Antoine Mayo (Αντώνη Μαλλιαράκη), Αλκη Γκίνη, Γεώργιου Δέρπαπα, Αλέξανδρου Ίσαρη, Σαράντη Καραβούζη, Δημήτρη Γέρου, Θόδωρου Πανταλέοντα και του νέου ζωγράφου Θεόφιλου Κατσιπάνου.

Αφετηρία της έκθεσης αποτελεί ο πίνακας του Νίκου Εγγονόπουλου «Σιδηροδρομικός Σταθμός» του 1936, ένα από τα πρώτα σουρεαλιστικά έργα του καλλιτέχνη, το οποίο συμπεριλήφθηκε στη Μπιενάλε Βενετίας το 1954, όταν εκπροσώπησε μόνος του την Ελλάδα.

Ο συνομήλικός του, ο «Έλλην εξ Αιγύπτου» Antoine Mayo βρέθηκε στο Παρίσι τη δεκαετία του '20. Εισχώρησε στους κόλπους των ξένων σουρεαλιστών αλλά δεν εντάχθηκε επισήμως στην ομάδα τους. Παρ' όλο που οι δύο καλλιτέχνες έπλευσαν παράλληλα, το βάρος της σουρεαλιστικής ζωγραφικής στον ελληνικό εικαστικό χάρτη έπεσε αποκλειστικά στους ώμους του Εγγονόπουλου.

Πίνακες του Mayo παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1983 στο Γαλλικό Ινστιτούτου Αθηνών, όταν είχαν ήδη εμφανιστεί οι Έλληνες εικαστικοί επίγονοι που ανίχνευαν τo αίτημα της υπερπραγματικότητας (surrealite).

Τη δεκαετία του '60, με τον Εγγονόπουλο παρόντα και σε πλήρη άνθιση, δραστηριοποιήθηκαν προς την κατεύθυνση του ονείρου ο Αλκης Γκίνης, ο Γεώργιος Δέρπαπας και ο Αλέξανδρος Ίσαρης. Προς τα τέλη της ίδιας δεκαετίας, ο Σαράντης Καραβούζης στράφηκε σε μια ζωγραφική, η οποία ανακαλούσε τα πρώιμα έργα του Τζόρτζιο Μοράντι, ενός από τους ελάχιστους άμεσους και πιστούς οπαδούς της «Μεταφυσικής Σχολής» του Ντε Κίρικο. Η βραχύβια «Μεταφυσική Σχολή», που είχε διάρκεια δύο μόνο χρόνια (1917-1919), επηρέασε βαθύτατα το εκκολαπτόμενο τότε κίνημα του σουρεαλισμού.

Ο Δημήτρης Γέρος και ο Θόδωρος Πανταλέων ακολούθησαν τα μονοπάτια του σουρεαλισμού στις αρχές της δεκαετίας του '70. Γεννημένοι μεταξύ του 1933 και του 1948 -με παλαιότερο τον Γκίνη και νεώτερο τον Γέρο- οι προαναφερθέντες καλλιτέχνες ανήκουν θεωρητικά στην ίδια γενιά. Αφοσιώνονται έως σήμερα σε μια ζωγραφική με σαφείς σουρεαλιστικές ή μεταφυσικές προεκτάσεις. Η ενασχόληση αυτή δεν εμφανίζεται μόνο περιστασιακά, όπως σε πολλούς άλλους Έλληνες καλλιτέχνες, αλλά χαρακτηρίζει το σύνολο του έργου τους.

Οι συγκεκριμένοι ζωγράφοι δεν συγκροτούν ομάδα ή κίνημα. Ο καθένας πορεύτηκε και συνεχίζει να πορεύεται μόνος του. Δεν έγραψαν ποτέ συλλογικά μανιφέστα με κοινές ιδέες ή στόχους και δεν καλλιεργήθηκε ανάμεσά τους ένα κλίμα φιλικής και γόνιμης συνεργασίας. Ο συνδετικός τους κρίκος είναι η αποποίηση του ορθολογισμού στη ζωγραφική που οδηγεί στην ανάπλαση ενός κόσμου πέρα από το πραγματικό.

Η έκθεση σκιαγραφεί τους απόηχους του σουρεαλισμού στη ζωγραφική του τόπου μας, από τη δεκαετία του '30 έως τις μέρες μας. Ο Θεόφιλος Κατσιπάνος, καλλιτέχνης που πρωτοεμφανίζεται στη χαραυγή του 21ου αιώνα, αποτελεί την καταληκτική αναφορά αυτής της έκθεσης. Οι πίνακές του αποδεικνύουν ότι η κατάργηση της λογικής σκέψης και η απελευθέρωση εικόνων από το ασυνείδητο αποτελούν ακόμα επίκαιρα ζητούμενα.

Την έκθεση επιμελήθηκε η ιστορικός Τέχνης Μπία Παπαδοπούλου. Παρουσιάζονται περίπου 70 πίνακες από την Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου, τη συλλογή της Εθνικής Τραπέζης, την Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, το Μουσείο Ίωνος Βορρέ, την Πινακοθήκη Αιτωλοακαρνανίας Χρήστου και Σοφίας Μοσχανδρέου, από ιδιωτικές συλλογές και από τους ίδιους τους ζωγράφους.